December 3, 2021

เพราะเหตุใด “คนแก่” จึงไม่เคยทราบสึกคันภายหลังถูก “ยุงกัด”?

1 min read

ในช่วงฤดูร้อนของประเทศญี่ปุ่น แม้ไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็มักจะมียุงมากัดได้ง่าย แม้กระนั้นสิ่งที่น่าฉงนใจเป็น คนชราวัยเลยหกสิบกว่าปีมากไม่น้อยเลยทีเดียวนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้จักสึกคันแม้ว่าจะมียุงมากัดซ้ำไปซ้ำมา คนประเทศญี่ปุ่นเขามองเห็นในประเด็นนี้และจากนั้นก็ได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการถูกยุงกัด รวมทั้งหาคำตอบว่าเพราะเหตุไรคนชราจำนวนมากไม่ค่อยรู้สึกคันหลังจากโดนยุงกีดกัน ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเนื่องจากว่าการถูกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนชนิดหนึ่งออกมาเพื่อป้องกันไม่ให้เลือดแข็งตัวทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็ดี ร่างกายมนุษย์เราจะสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิต้านทาน ซึ่งจะทำให้รอบๆที่โดนกัดเกิดการบวมแดงรวมทั้งคันขึ้นมา ถึงแม้ในที่สุดอาการบวมจะหายไปแม้กระนั้นอาการคันยังคงอยู่กระทั่งภูมิต้านทานจะทำให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนคนละวัยมีการสนองตอบต่อการถูกยุงกัดได้เช่นไร
มนุษย์เรามีการสนองตอบของภูมิต้านทานต่อโปรตีนในยุงที่ไม่เหมือนกันในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กอ่อน เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้จักสึกคันหรือมีลักษณะบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เนื่องจากว่ายังไม่มีปฏิกิริยาสนองตอบทางภูมิต้านทานของร่างกาย อย่างไรก็ดี เมื่อถูกยุงกัดหลายคราวเข้า ระบบภูมิต้านทานของร่างกายจะเบาๆถูกทำขึ้น จนกระทั่งเมื่อไปสู่วัยอนุบาลรวมทั้งประถมศึกษา เซลล์ภูมิต้านทานของร่างกายอย่างเช่น T เซลล์ (T cells) รวมทั้งแมคโครฟาจ (Macrophage) จะจดจำโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งพวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด นำมาซึ่งการก่อให้เกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้จักสึกคันขึ้นมาในทันทีทันใดหลังจากโดนยุงกัด แม้กระนั้นอาการคันจะเกิดขึ้นข้างหลังโดนกัดตรงเวลาข้างหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิต้านทานชนิดนี้ว่าปฏิกิริยาการประวิงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิต้านทานหลังจากยุงกัดที่เกิดในเด็กจำนวนมาก อาการบวมแดงรวมทั้งคันจะหายไปในช่วงเวลานับเป็นเวลาหลายวันจนถึงสัปดาห์ อย่างไรก็ดี มีข้อควรตรึกตรองเป็น ไม่สมควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยมาก เพราะเหตุว่าอาจจะทำให้เกิดการแพ้น้ำลายยุงรวมทั้งส่งผลให้เด็กมีลักษณะบวมคันรวมทั้งอักเสบที่ผิวหนังได้ อีกทั้งยังอาจจะเป็นผลให้เกิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกรวมทั้งถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินชนิด E หรือ IgE ขึ้นมาต่อต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่ปะปนจะทำให้เกิดการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) รวมทั้งสารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วนำมาซึ่งการก่อให้เกิดอาการคันรวมทั้งบวมแดงขึ้นมาหลังจากโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันรวมทั้งบวมแดงจะบางเบาลงภายในช่วงระยะเวลาราวๆครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงชนิดนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบเฉียบพลัน (Immediated reaction) ดังนี้การตอบสนองแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิต้านทานของแต่ละคน โดยเหตุนี้ยุงกัดเพียงแค่ครั้งเดียวก็กระตุ้นแล้วส่งผลให้มีการเกิดอาการบวมคันขึ้นมาในทันทีรวมทั้งบางครั้งอาจจะคันหลังจาก 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุราวๆ 50-60 ปี รวมทั้งถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์รวมทั้งแมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งระบบภูมิต้านทานของร่างกายเริ่มไม่ค่อยสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การตอบสนองแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป ดำรงไว้แม้กระนั้นการตอบสนองแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมรวมทั้งคันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในช่วงระยะเวลาราวๆ 30 นาที

ในคนชราที่แก่กว่า 60 ปี การตอบสนองภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แม้กระนั้นร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกชนิดขึ้นมาต่อต้านน้ำลายยุงเป็น IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับเพื่อการจับกับน้ำลายยุงรวมทั้งลดความร้ายแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้คนชราไม่มีอาการบวมรวมทั้งคันจากการถูกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้เมื่อแก่ขึ้นอาการบวมคันจากการถูกยุงกัดจะลดน้อยลงจนกระทั่งทำให้คนชราในประเทศญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนหน้าร้อนได้อย่างไร้หนักใจ แม้กระนั้นสำหรับคนประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นช่วงไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระมัดระวังยุงอยู่เป็นประจำ เพราะเหตุว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกรวมทั้งมาลาเรีย

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.